Då eg vandra ut i den store verda, fekk eg med meg eit råd og ei formaning frå far min. Den store verda opna seg det kom veg frå Felle til Gjerstad i byrginga 1960- talet. Eg var då med mine to brør og min far, og arbeide vegar i områda i og rundt Gjerstad. Me “låg på nista” og me budde i kjellaretasjen hjå Harry Jørgensen på Løyte, på loftet i huset til Arild Ultveit Mo, på Vestøl, og på loftet og i løa hjå Tutti og Olav Fjærbu på Ultveit. Harry kom ned til oss kvar morgon før me reiste på arbeid. Det blei store diskusjonar og mange historier, så me hadde ein fleksibel start på arbeidsdagen. Min far var samfunnsengasjert, og han hadde tankar og meiningar om det meste. Det var i slike stunder, då han hadde heile avhandlingane, at han sa til oss oppveksande slekt. «Dykkon ska ikkje tru noke av det dykkon høyre, og bare halvparten av det dykkon ser.»
Hjå Tutti og Olav var det også mykje leven og moro. Då me budde hjå dei, var det lageleg og ligge over i helgene i staden for å reise heim til Felle. Me var då enten på Fjordheim eller på Egdehall på fest. Det var den fyrste helga min yngre bror og eg skulle ligge over, at far min kom med ei formaning, ein mann till mann prat. “Hugs at som mann har du eit ansvar overfor kvinna”, sa han. Meir var det ikkje å sei om det, men han fekk vel sagt det meste med dei få orda.
Det blir etter kvart vårluft, småfuglane syng, og ikkje minst, kattane startar sin vårlege formeringskamp. Revira blir markera med illeluktande stoff. Det kjennest i trappeoppgangen, ved utgangsdøra og terassedøra. Ja, er det noke som blir liggande ute, så har ein katt markera sitt område på tingen. For oss menneske, er ikkje dette lukt som pirrar våre sansar, tvert om, men kattane, bevare meg vel, for dei pirrar det til kamp, og det pirrar til formeiring!! Slik er naturen.
Etter kvart blandar den illeluktande markeringa til kattane seg med lukta av gras, tre, lauv og andre ting som rotnar. Inga god lukt det heller. Ei formeiring er i gang også her, «nytt liv av daude gror».
Solljoset set i gang ein prosess i heile naturen. Det pirrar, det spirer. Naturen formerar seg, planteslekta, så vel som dyrelekta. Den fyrste planteveksten som kjem med godlukt er liljekonvallen, eggande lukt. Så får me hegg, og omlag samtidig veks det fram kvite og fiolette syrinar. Eggande, pirrande lukt. Hegg og syrin blir avløyst av kaprifolen, den også med pirrande og eggande lukt, og som er best mot kvelden av ein eller annan grunn.
Og tenk på det fantastiske; alle desse godluktande vekstane veks vilt! Tru om dei ikkje også er her for oss menneske si skuld? Deira lukt pirrar og egger alle våre sansar-, ja til og med luktesansen! Gud hjelpe meg, kor mykje betre me har det enn dei stakkars kattane!!
På garden heime, der eg voks opp, fekk me traktor då eg var seks – sju år. Den var laga i Tyskland av den kjente bilprodusenten Porche, og merke namnet var Allgaier. Clutchen på denne traktoren var hard og tung å få trødd inn, slik at ein kunne få gire. Like eins var bremsa hard. Den hadde fem gir, og i femte gjekk den fort, sett i den tidas målestokk. Den var også tung å styre, spesielt når ein skulle rette den opp etter ein skarp sving. For min del køyrde eg traktoren da eg var i elleve års alderen.
Ottar Løyte, som var eit par år eldre enn meg, hadde fenge seg moped. Han var god til å herme etter onkelen min, som dreiv med reparasjon av bilar. Når noken kom å spurde om han kunne reparere bilen, kremta han fleire gonger før han svara han: (kremt, kremt) «Jau det finst mogleghetar.»
Ei kvelding kom Ottar på mopeden sin, og me blei einige om å bytte køyretøy. Eg skulle få køyre mopeden og han skulle får køyre traktoren. Me bytta eit stykke unna huset heime, så ikkje ein eldre bror av meg og mine foreldre skulle sjå det. Han lova å køyre forsiktig, for som tidlegare fortalt, var traktoren vanskeleg å køyre. Eg må legge til, at bak på traktoren var ei skuffe, som bråka litt når ein køyrde. Jau, han tok av stad, seint i fyrstninga, men det gjekk ikkje lange stunda før gassen var i botn, og han svinga frå vegside til vegside. Det enda med at han ikkje klara å rette opp etter ein sving, og der for traktoren og han over nokre små eiketre, over tuver og stein, for til slutt å stoppe mot ei fure. Farten var så stor, og stoppen så brå, at han slo rattet av eikene, men det gjekk bra med han.
Min eldre bror høyrde larmen som oppstod då dette skjedde, han tenkte sjølvsagt at det verste hadde skjedd, og kom springande bort til oss. “Hot hi skjedd, hossen hi det gjenge med dykkon!?, spurte han. “(kremt, kremt) Jau, der finst mogleghetar, svara Ottar, der han stod med rattet i nevane.
For øvrig, her for ei tid sidan hadde me ein del vener til middag. Alle åt godt. Då dei fleste hadde reist, kom eg til å sei at eg håpa på at dei hadde blitt mette. Bjørg svara at det trudde ho ikkje, for alle hadde sete med tresikker å pirka ut av tennene matrestar.
Halvor Røylen
